KIRKGÖZ HAN

1236 ile 1242 arasında Selçuklu Sultanı olan II. Giyaseddin  Keyhüsrev (bin Keykubat) tarafından Antalya'nın Döşemealtı İlçesi, Kırkgöz'de yaptırılmıştır. Antik Pamfilya ile Psida bölgeleri arasındaki yolun Antalyaya yaklaşık 30 km uzaklıktaki ilk hanıdır. Yaklaşık 2,5 dönüm alan kaplar. Bir kale kadar olmasa da oldukça yüksek duvarlara, dışa çıkık görkemli ancak işlemesiz bir kapısı, avlunun iki yanında sivri Selçuklu kemerlere sahip revakları ve girişin tam karşısında cephenin tamamını kaplayan büyük bir kapalı alana sahiptir. Ayrıca kervansaray içinde kuyu, fırın, hamam hatta hapishane olarak kullanılan bölümler vardır.

Kırkgöz hanın üzerinde yer aldığı antik yol, yöre için çok önemliydi. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine kadar kullanılmıştır. 4 metre genişliğindedir taş döşeme olarak yapılmıştır. Döşemealtı ilçesi adını bu yoldan alır.

Kırkgözler Han giriş cephesi

Avlunun iki yanında yer alan revaklar.

Han içindeki duvarlarda yer alan az sayıda süsleme ve toplama
taşlar...

EFLATUN PINAR HİTİT ANITI

Hitit İmparatorluğu başkentinden çok uzaklarda Hitit anıtlarına rastlanır. Kapadokya'da, Konya 'da, Manisa'da... Konya Ereğli İvriz'de ki ünlü kaya kabartması gibi bir su anıtı olan Eflatunpınar Anıtı Konya Beyşehir İlçesine 22 km uzaklıktadır. M:Ö. 13. yüzyılda yapıdığı sanılmaktadır. Beyşehir -Şarkikaraağaç yolundan ayrılan Sadıkhacı Köyü yakınlarında bulunur.

Anıt toplama taş bloklarla oluşturulmuştur. Kare şeklinde 30x34 metre boyutlarında yani yaklaşık 1 dönüm alanında bir havuz, kuzey duvarında yedi metre uzunluk ve yine yedi metre yükseklikte üzeri kabartma figürleriyle süslü yüksek bir duvardan oluşmuştur. Birçok çeşitli boyuttaki taş blok üzerindeki figürler tek bir kompozisyon oluşturmaktadır.

Yüksek duvar üzerindeki figürlerin en alttaki beş tanesi  Hitit dağ tanrılarını temsil etmekte ve üç tanesinin göbeklerinde havuzun arkasındaki arktan gelen suyun döküldüğü delikler vardır. 

Ortadaki iki uzun kaya üzerinde Fırtına Tanrısı Teşup ve eşi Güneş Tanrıçası Arinna(?) figürleri yer alır. En üstte yer alan biri tüm duvar boyu kiriş gibi uzanan büyük ve altındaki iki küçük güneş kursu dışındaki 10 figür hayvan başlı mitolojik yaratıklardır. Bunlar elleriyle güneşin yer aldığı gök kubbeyi taşır durumdadırlar.

 Çevrede birçok heykel parçası bulunmuştur. Bunlardan biri de yandaki üçlü boğa heykelidir.

SELİME MANASTIRI

Selime Kasabası Kapadokya'nın en ünlü vadilerinden biri olan Ihlara Vadisi'nin çıkışındadır. Kasaba adını Selime Hatun Türbesinden alır. Aslında türbe, Aksaray ayan ve paşalarından Ali Paşa için ailsesinden Selime Hatun tarafından yaptırılmıştır. Kasaba tarihi Hititlere kadar uzanmaktadır. Ihlara Vadisinden geçen Melengeç Çayı, kasabaya da can verir.

Selime kasabasına adını veren Selime Hatun Türbesi....

Selime Kasabası Ihlara Vadisinin çıkışında yer alır. Melengeç Çayı kasabanın içinden geçer... Manastırdan Ihlara Vadisi...

Selime Kale Manastırı

 Selime Kasabasının tarihi, dini ve turistik açıdan önemi, kale şeklinde yapılmış manastırından kaynaklanır. 8. ve 9.  Yüzyılda yapımına başlandığı düşünülen Manastır, hem çok önemli bir dini merkez hem de bir askeri üs olarak kullanılmıştır. Kapadokya'nın en büyük kale-manastırıdır. Manastır içinde kurulan pazara mal getiren develerin orta bölüme kadar çıkabilmesi için kayalar içine yüksek ve geniş bir koridor oyulmuştur. Üst kısım ise surları ve mevzileri ile bir kale olarak inşa edilmiştir. Kapadokya'da her yerde karşımıza çıkan kaya oyma kiliseler Selime manastırı içinde de çok sayıda bulunur. Bölge din adamlarının yetiştirildiği ve barındığı, askeri ve dini toplantıların yapıldığı Kapadokya'nın bu en büyük kale manastırı günümüzde çok sayıda turistin ziyaret ettiği bir ören yeridir.

Manastır'dan 

Manastır mutfağının tavanı
piramit şeklinde oyulmuştur... 

Manastırın mutfağı.

Selime Manastırının piramit şeklinde tavanına sahip olan mutfağı çok ilginçtir. Tamamen kayaya oyulmuş ve çok sayıda insan için yemek pişirebilecek kadar büyüktür. Yukarıdaki fotoğrafta görülen duvara sıralı nişler, mutfağı aydınlatan kandiller için yapılmıştır.

Manastır yapılarından biri...

Yapının duvarından bir ayrıntı...

Selime Katedrali

Katedralin sütunlarından biri...

Katedralin 10. YY sonunda yapılmış freskolarında İsa'nın göğe yükselişi, müjde, Meryem gibi figürler yer alır.
Roma döneminde baskı altında ibadetlerini gizli yapan hristiyanlar, 313 yılında yayınlanan Milano fermanı ile serbest ibadet izni verilince dünyadaki ilk yüksek sesli ayinlerini burada yapmıştır.

Kale Manastırın dışında yine kayalara oyulmuş küçük bir kilise  

Küçük kilisenin duvarından bir fresko...

CEMİL KÖYÜ KİLİSESİ

Ürgüp'ün Cemil (Calela) Köyü kilisesi göreceli olarak oldukça yakın tarihte 1882 yılında yapılmıştır. Üç apsisi vardır. İki taraflı üçer sütun üzerine oturtulmuş kiremitle örtülmüş bir beşik çatıya sahiptir. Kilisenin freskoları  oldukça tahrip edilmiş durumdadır. Vadi tarafına yapılmış çan kulesi ise gayet sağlam olarak ayaktadır. Kayaya oyulmuş eski şapel de kilisenin yanında görülebilir. Kapıda bir kitabe ve kitabenin iki yanında altlarında 1913 ve 1914 tarihleri yazılmış iki tablo yer alır.
Fener Rum Patriği Bartholomeos 15 yıldır Kapadokya'daki değişik kiliselerde gerçekleştirdiği geleneksel bahar ayinini  2014 yılında Cemil Kilisesinde yapmıştır.

Cemil Kilisesi'ne karşıdan bakış... Bina 130 yaşını aşmasına karşın son derece sağlam görünüyor

Kitabenin iki yanında yer alan İsa tabloları

Kilisenin kitabesi 

Eski Şapel ? 

Kilisenin içindeki sütun sıralarından biri...
(Kapısı kilitli ve bekçisi de izinli olduğu için içeri giremedim.
Bu nedenle fotoğraf pencereden çekilmiştir.

Çan kulesi

Kilisenin  cepheden görünüşü...

KEŞLİK MANASTIRI - CEMİL KÖYÜ - KAPADOKYA

Keşlik Manastırı, Ürgüp Mustafapaşa (Sinasos) Köyünden 10 km kadar uzakta Damsa Barajının yakınındaki Cemil (Calela) köyünden 2 km sonra asfalt yolun sağında yer alır. Manastır kompleksi içinde iki kilise, bezirhane, şarap imalathanesi, mutfak, yemekhane, okul, toplantı salonu, Ayazma (kutsal su kaynağı), keşiş ve rahiplerin kaldığı evler bulunmaktadır. Manastırın 200 kişiyi barındırabileceği düşünülmektedir. Kapadokya gezinizde mutlaka görmeniz gereken yerlerden biridir.

Manastırın Bahçesi ve peri bacaları içindeki yerleşimler

Manastırın iki kilisesinden biri olan Archangelos (Baş melek ) Kilisesi'nin içinden bir görüntü. 13. yüzyılda yapılmış kilise içinde son derece güzel hayranlık uyandırıcı freskolar vardır.

Archangelos Kilisesi'nin freskolarından biri...

Şaraphanenin üzerine yer alan toplantı salonunun kapısı...

Yemekhane

St Stephanos Kilisesi 8-9. yüzyıllara tarihlenmektedir. İkonoklastik dönemde yapılmış ve geometrik desenlerle süslenmiştir.

Stephanos Kilisesi tavanındaki haç

Stephanos Kilisesi  önünde Manastırın koruyucusu 

ve rehberi  Cabir Coşkuner

Ayazma

Ayazma'dan Detay

Manastırda bir keşiş evi ?

BİR NOT: Manastırın koruyucusu ve rehberi Sayın Cabir Coşkuner ile yaptığımız söyleşide bize çok ilginç bir anısını anlattı. 

Yunanlı bir arkeolog kiliseyi gezmeye, incelemeye gelmiş. İstanbul kökenli olduğu için çok iyi Türkçe konuşabiliyormuş. Cabir Bey, Freskoların üstü çizilmiş, azizlerin gözü, ağzı burnu kazınmış hallerini gördükçe üzülüyor ve yöre insanı neden bu güzel resimleri harap ediyor diyormuş. Arkeolog bunun bir kısmının da yöredeki ortodoks hiristiyanlar tarafından yapıldığını anlatmış. Bir inanışa göre kiliselerdeki resimlerden oyularak alınan boya ve  sıva parçaları alındıkları resim bölümüne göre şifalıymış. Gözü ağrıyan kilisedeki aziz resminin gözünü çıkarıp kaynatıp içiyormuş... Komik ama bu inanış çok zarar vermiş olmalı... Ayrıca kilisede apsise ya da duvarların oldukça yukarılarına yine Rumca dilekler, dualar kazındığını gördük. Kazınan tarihler Osmanlı döneminden 1800 lü yıllardandı. 

BELİSIRMA ALA KİLİSE VE BEZİRHANE

Belisırma, Ihlara Vadisi'nin orta bölümünde Aksaray ili, Güzelyurt (Gelveri) İlçesinin küçük bir köyüdür. Bu tarihi köyün içinden geçen kara yolu, dar bir köprü ile Ihlara Vadisi'ni ve vadi içinden akan Melendiz Çayı'nı aşar. Köy içinde ve yakınlarında kayalara oyulmuş bir çok kilise, manastır, ev, ahır ve depo bulunur. Köy halkı çoğu, yakın zamanda vadinin yamaçlarına üst kısımlara taşınmıştır. Kara yolu köprüsü yakınlarında akarsu üzerine tahtadan oturma yerleri olan kafe ve restoranlar yapılmıştır. 
Belisırma köyü yerleşimi içinde kalan Ala Kilise ve yanındaki bezirhane ilgi çekici eserlerdir. Bir manastır içindeki Ala kilise cephesi düzetilmiş bir kayaya oyulmuştur. Haç planlıdır ve tek bir büyük kubbeye sahiptir. Zengin freskleri oldukça tahrip edilmiş de olsa anlaşılabilir durumdadır.

Ala Kilise dış cephesi

Ala Kilisenin önünden Ihlara Vadisi 

Kilise kubbesi 

Kilisenin içinden...

Aziz resimleri...

Bezir yağı bölgede özellikle yağ kandillerinde kullanılan çok önemli bir maddeydi. Bölgede çok yetişen keten ve ızgın denilen bir bitkiden üretilirdi. Ala Kilisenin hemen yanında yine kayalara oyularak yapılmış bezirhane bölge halkının bezir yağı gereksinimini karşılıyordu.

Yağ çıkarılmakta kullanılan pres...

Izgın ve eten tohumlarının ezildiği kısım ve değirmen taşı 

Fırın...

GOMEDA ANTİK KENTİ - SİNASOS - KAPADOKYA

Nevşehir Ürgüp ilçesine 5 km uzaklıktaki Mustafapaşa köyünün (2014 yılına kadar belde idi.) yakınlarında bir vadidir. Gomeda Vadisi'nin içinden küçük bir dere geçmekte ve yamaçlarında kiliseler, şapeller, manastırlar, kayalara oyulmuş yüzlerce ev ve bir yeraltı şehri bulunmaktadır. Gomeda'nın Bizans döneminde 600 haneli bir kent olduğu söylenmektedir. Vadi Kapadokya'nın gözde yürüyüş parkurlarından biridir. 

Yamaçlardan Gomeda vadisinin görünümü...

Stavros kilisesinin uzaktan görünüşü

 Gomeda yamaçlarında eskiden yalnızca kayalara oyulmuş iken sonra duvarlarla genişletilmiş bir kilise vardır. Timos Tavros     -Stavros- (Hz. İsa' nın gerildiği kutsal haç - istavroz) adına yapılmış bir kilisedir. Duvar, tavan ve apsislerde oldukça yıpranmış da olsa  çok güzel freskolar yer alır.

Stavros kilisesi tavan freskoları 

Kayaya oyulmuş mekanın önü duvarlarla genişletilmiş.

Kaya kapı: Kapadokya'da çok yaygın olan kaya kapı, ağır ve büyük bir silindir
şeklindedir. Delhizlerin ağzına uygun büyüklükte yapılmıştır.
İçeriden kapatılıp takozlandığında parçalanmadan açılması mümkün değildir.

Gomeda Vadisinde yer alan Aziz Basil Şapeli İkonoklastik Dönem’e ( 726 - 843 )  tarihlenen freskleri ile ünlüdür. Şapeli ileride ayrıca tanıtmaya çalışacağım...