GOMEDA ANTİK KENTİ - SİNASOS - KAPADOKYA

Nevşehir Ürgüp ilçesine 5 km uzaklıktaki Mustafapaşa köyünün (2014 yılına kadar belde idi.) yakınlarında bir vadidir. Gomeda Vadisi'nin içinden küçük bir dere geçmekte ve yamaçlarında kiliseler, şapeller, manastırlar, kayalara oyulmuş yüzlerce ev ve bir yeraltı şehri bulunmaktadır. Gomeda'nın Bizans döneminde 600 haneli bir kent olduğu söylenmektedir. Vadi Kapadokya'nın gözde yürüyüş parkurlarından biridir. 

Yamaçlardan Gomeda vadisinin görünümü...

Stavros kilisesinin uzaktan görünüşü

 Gomeda yamaçlarında eskiden yalnızca kayalara oyulmuş iken sonra duvarlarla genişletilmiş bir kilise vardır. Timos Tavros     -Stavros- (Hz. İsa' nın gerildiği kutsal haç - istavroz) adına yapılmış bir kilisedir. Duvar, tavan ve apsislerde oldukça yıpranmış da olsa  çok güzel freskolar yer alır.

Stavros kilisesi tavan freskoları 

Kayaya oyulmuş mekanın önü duvarlarla genişletilmiş.

Kaya kapı: Kapadokya'da çok yaygın olan kaya kapı, ağır ve büyük bir silindir
şeklindedir. Delhizlerin ağzına uygun büyüklükte yapılmıştır.
İçeriden kapatılıp takozlandığında parçalanmadan açılması mümkün değildir.

Gomeda Vadisinde yer alan Aziz Basil Şapeli İkonoklastik Dönem’e ( 726 - 843 )  tarihlenen freskleri ile ünlüdür. Şapeli ileride ayrıca tanıtmaya çalışacağım...

ÜRGÜP ALTI KAPILI TÜRBE

Ürgüp şehir merkezinde yer alan Altı Kapılı Türbe, 13. yüzyıl Selçuklu dönemi eseridir. Bir anne ve iki kızına ait olduğu bilinmektedir. Üstü açık ve adı üzerinde altıgen planlıdır. Bir cephesindeki kapı ve diğer cephelerinin tümünde pencereler bulunur. Kapı ve pencereler üzerinde Selcuklu tipi kemerler vardır.

Altı Kapılı Türbe'nin dış görünüşü

Türbenin içinden bir panorama...

Altı duvarının her birinde bir pencere ya da kapı bulunur.

 Anne ve kızları belki pencerelerden bakamadılar ama yaklaşık 800 yıldır bu güzel, ferah ve zarif türbede yan yana yatmaktalar.

ÜRGÜP İBRAHİMPAŞA KÖYÜ (BABAYAN)

Köprü ve Babayan'ın eski mahallesi...

İbrahimpaşa Köyü Nevşehir'in Ürgüp İlçesine bağlı tarihi bir köydür. Eski adı BABAYAN'dır. Bu ad nedeniyle bir Ermeni köyü olarak kurulduğunu öne sürenler olmasına karşın daha güvenilir kaynaklara göre köyün adı Baba İonnes isminden bozularak Babayan olmuştur ve eski bir Rum köyüdür. Ancak müslümanlaşma oldukça eski bir tarihte gerçekleşmiş olmalı ki çevredeki diğer rum köylerinden farklı olarak 1923 mübadelesinde zorunlu göç ettirilen kimse olmamıştır.
Köyün adı daha sonra Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa anısına (ki köye ilk içme suyunu onun getirttiği söylenmektedir.) değiştirilerek İbrahimpaşa konulmuştur.
İbrahimpaşa'nın Nevşehirli Osman Usta ve köy halkı tarafından 1938-39 yıllarında imece usulüyle yapılmış ve 2001 yılında restore edilmiş zarif tarihi köprüsü görülmeye değer.

Balkan Deresi içinden tarihi köprü

Babayan Köyü Kilisesinin dış duvarı

 Kapadokya'nın o bilindik derin ve güzel vadileri, volkanik tüf tabakasının akarsu ve sel suları tarafından aşındırılmasıyla oluşmuştur. Bu işlenmesi kolay, ısı yalıtkanlığı yüksek malzeme, insanların bölgede barınmasını kolaylaştırmış, yiyeceklerini saklayacak, hayvanlarını koruyacak mekanlar yapabileceği ortamı sağlamıştır.
Babayan Köyü yanındaki Balkan Deresi yamaçları da elma, kayısı, patates vb. ürünlerin saklandığı damlar, ahırlar, güvercinlik ve arılıklarla dolu... Ayrıca yamaçlarda insanların kendileri için yaptıkları evler ve biraz harap olmasına karşın eski kiliseler de var.

Kilise duvarından motifler.

Balkan deresi içinde sebze yetiştirilecek arazi kazanmak için kışın akan sudan toprağı korumanın bir yolu istinat duvarları diğer bir yolu ise suyun zarar vermeden geçişini sağlayacak tüneller (savak) kazmak... İbrahimpaşa köyünde derede iki büyük savak bulunuyor.

Dereye insan eliyle kazılmış savaklardan biri

Orta Anadolu'da kışın kara hasret kalmazsınız. Kar yeryüzünün üzerini yumuşak beyaz bir örtüyle kapladığında manzara doyumsuzdur. Bazen bu harika manzarayı yukarıdan, balondan seyredenler İbrahimpaşa'yı ziyaret eder ve  manzarayı aşağıdan bakanlar için de renklendirirler.

  

Karda Tarihi Köprü ve bir butik otel El Puente Cave Otel

Köy üzerinde bir sıcak hava balonu...

Köyün  eski camisinin minaresi

Otel Bahçesinde kar ve ceviz ağacı

HASTANE MANASTIRI

Hastane Manastırı, Ortahisar'dan Nevşehir - Ürgüp karayoluna çıkmadan sağda  Hallaç Deresi kesiminde yer alır. Manastırın 11. yüzyılda yapıldığı ve Kilisesinde Kayseri Piskoposu Aziz Basileios freskosu bulunduğu için bu yıllarda Aziz Basileios kilisesi olarak anıldığı sanılıyor. Manastırdaki rahiplerin çevre halkına ilaç hazırladıkları bu nedenle manastırın da Hastane Manastırı adını aldığı söyleniyor.

Manastır büyük bir kaya kitlesine oyulmuştur. Üstteki fotoğrafta manastırın genel görünümü... Alttaki iki fotoğrafta ise avludan bazı ayrıntılar yer alıyor.

Manastırın solundaki sütunlu bina içinde
yer alan bu ilginç kabartmanın benzerine bölgede
hiç rastlanmamış. 

Aynı binada sütunların taşıdığı kubbe
sütunların yıkılmasıyla kısmen o da yıkılmış.

Kilisenin avludan görünümü

Aşağıdaki fotoğraflarda kilisenin içinden detaylar görünüyor...

                          

PANCARLIK KİLİSESİ

Pancarlık Kilisesi Ortahisar ile Mustafapaşa (Sinasos) yolunda Pancarlık Vadisinde yer alır. İbrahimpaşa (Babayan) köyünden araçla ya da 4-5 km yürüyerek kolayca ulaşılabilir. Yol tozlu bir bağ yolu olmasına karşın çok da kötü değildir.  

Kilise içinde oldukça iyi korunmuş çok güzel freskolar vardır. Kilisenin 11. yüzyılın ilk yarısında yapıldığı, incilden alınmış çeşitli sahneleri canlandıran freskoların aynı sanatçının elinden çıktığı ifade edilmektedir. Çevresinde keşişlerin ve rahibelerin yaşadığı peribacalarına oyulmuş bir çok mekan vardır. 

Aşağıdaki fotoğraflarda kilisenin dıştan görünümü, apsisi, apsis içindeki, duvar, tavanda yer alan freskolardan bazılarını görüyorsunuz...

BALKAN KİLİSESİ - ORTAHİSAR

Ortahisar Beldesiyle İbrahimpaşa Köyü arasındaki Balkan Deresinde yer alır. Vadinin üst kısmına oldukça yakın bir konumda kayalara oyulmuş kiliseler ve bir çok kaya mekandan oluşmuştur. Kiliselerin oldukça yakına kadar arabayla (ya da motosikletle) gidilebilir ancak daha da iyisi Ortahisar veya İbrahimpaşa'dan vadiye girip yürüyerek ulaşmaktır. Bu arada ya da eğer binicilik yapabilirseniz at ile de gitmek mümkündür.
Üstteki fotoğrafta kiliselerden biri ile mekanlardan bir kısmı görünüyor.

En yukarıda yer alan küçük kilisenin tavanı, apsis ve duvarları çok güzel freskolarla bezelidir.

Kilise kemerlerinden biri...

Kilisenin Apsisi

Kilisenin kubbe biçimindeki geometrik desen
ve dini resimlerle süslenmiş tavanı

Küçük kiliseyle aynı kaya bloğuna oyulmuş tavan ve duvarları kabartmalarla süslü bir bölüm

Palmiye desenli bir oyma sütun

Kat kat odalar  

Hemen yakında bir peri bacasına oyulmuş bir kilise daha...

Aşağıdaki kilisenin alçı üzerine yapılmış süslemeleri

TAVŞANLI KİLİSE

 Nevşehir, Ürgüp, İbrahimpaşa köyü yakınlarında yer alan Tavşanlı Kilise görece az harap edilmiş zengin freskolara sahiptir. Köyden yürüyerek ulaşılabilen kilise çevresinde, din adamlarına ait peri bacalarına oyulmuş barınaklar ve çeşitli mekanlar bulunur. Adını soldaki fotoğrafta görülen freskodaki hayvanın tavşana benzetilmesine borçludur. Aslında azizin yanında duran hayvanın boyutlarından ve vücut yapısından  bir keçi olduğu açıkça bellidir. Kulaklarının dik ve büyük çizilmesi bu yanılgıya neden olmuş olmalı.
Çeşitli aziz resimleri, dini resimlerle dolu tavanı ve mihrabına yakından bakıldığında freskoların altında tipik kiremit renkli kök boyayla çizilmiş eski motifler ve yazılardan buranın ilk dönemden beri kullanıldığı düşünülmektedir.
En altta sağdaki fotoğrafta kilisenin yakınında bulunan küçük bir mekanın tavanında kök boyayla çizilmiş haç görülüyor.